Burgerschap en een rechtvaardige samenleving – Een kennismaking met Hannah Arendt en Martha Nussbaum

Datum: 22-08-2021 — 27-08-2021

Hannah Arendt wordt tegenwoordig gerekend tot een van de belangrijkste denkers van de twintigste eeuw. In haar magnum opus De menselijke conditie biedt zij een beschrijving van de politieke dimensie van ons bestaan. In het boek maakt zij een onderscheid tussen drie menselijke activiteiten: arbeid, werk en handelen, bespreekt zij de voor het menselijk leven kenmerkende condities: pluraliteit en nataliteit en roept zij op tot burgerschap. 

Martha Nussbaum is een van de meest gelezen denkers van onze tijd in Nederland. Haar werk kan worden omschreven als (a) een opvoeding tot (mede)menselijkheid met aandacht voor de rol van emoties en de narratieve verbeelding bij morele oordeelsvorming en (b) als een oproep om met z’n allen te zorgen voor een rechtvaardige en menswaardige samenleving waarin een ieder de kans krijgt haar of zijn vermogens (‘capabilities’) volledig te ontwikkelen.

In het seminar bespreken we – aan de hand van passages uit hun  boeken – de verschillende aspecten van het werk van deze twee belangrijke hedendaagse denkers. Vanzelfsprekend vragen we ons ook af wat de implicaties ervan zijn voor ons eigen ‘doen en laten’.

Cursusprogramma

Aankomst: Zondag 22 augustus 2021
Maandag 23 augustus 2021

09.30-13.00

Inleiding: Hannah Arendt

Politieke filosofie – van Aristoteles via Spinoza naar Arendt, Heidegger en Arendt, The origins of totalitarinism, ‘Eichmann in Jeruzalem’ en The life of the mind

Gesprek

16.30-18.30

Bespreking:

Hannah Arendt: De menselijke conditie

De drie dimensies van de menselijke conditie: arbeid-werk-handelen, pluraliteit en nataliteit, vita activa en vita contemplativa, de mens: een maatschappelijk of een politiek dier en de polis en de huishouding 

20.30-22.30

Film

Dinsdag 24 augustus 2021

9.30-13.00

Bespreking (voortzetting):

Hannah Arendt: De menselijke conditie

Handelen als de effectuering van pluraliteit, spreken als de effectuering van nataliteit, zelfonthulling als eigenschap van handelen en spreken, het netwerk van betrekkingen en levensverhalen, de onbegrensdheid en onvoorspelbaarheid van het handelen en de Griekse remedie: de stichting van de polis

16.30-18.30

Bespreking (voortzetting):

Hannah Arendt: De menselijke conditie

Macht (dunamispotentiapouvoir): dat wat het publieke domein, de plaats van de ontmoeting, de plek van pluraliteit mogelijk maakt en in stand houdt

‘In het spoor van Arendt’: David van Reybrouck / Daan Roovers

Vraagtekens bij de electoraal-representatieve democratie, de Atheense democratie (gebaseerd op loting) als alternatief / ‘Wij zijn de politiek (niet de politici)’, een pleidooi voor burgerraden 

Gesprek

Woensdag 25 augustus 2021

09.30-11.00

Inleiding: Martha Nussbaum

‘Aristoteles’ kleindochter’, de rol van literatuur en emoties bij morele 

oordeelsvorming en de opvoeding tot (mede)menselijkheid en de ‘capability approach’

Bespreking:

Martha Nussbaum: De breekbaarheid van het goede

Hoe zich te verhouden tot het (nood)lot? – het verschil tussen de tragedieschrijver die de breekbaarheid van het bestaan erkent, Plato die het mensenleven immuun tracht te maken voor het toeval en Aristoteles die ‘het midden’ tussen deze twee posities weet te vinden  

16.30-18.30

Bespreking (voortzetting):

Martha Nussbaum: De breekbaarheid van het goede

Sofokles’ Antigone als een toneelstuk waarin de tragedieschrijver de toeschouwers aan het denken wil zetten over de rol van het toeval in het menselijk bestaan en de waarde daarvan 

20.30-22.30

Film

Donderdag 26 augustus 2021

09.30-13.00

Bespreking:

Martha Nussbaum: Love’s knowledge / Poetic justice / Cultivating humanity (passages)

Hoe literaire teksten – naast onze rationele vermogens – ook onze verbeelding, empathie en emoties aanspreken en bijdragen aan de ontwikkeling van het vermogen jezelf (a) aan een kritisch onderzoek te onderwerpen, (b) als een wereldburger op te vatten en (c) in de schoenen van een ander persoon te verplaatsen

Bespreking:
Martha Nussbaum: Oplevingen van het denken

Emoties als waardeoordelen en de cognitieve structuur van medelijden: (a) wat is de omvang van het lijden?, (b) is het lijden (on)verdiend? en (c) welke rol speelt de persoon, die lijdt, in mijn leven?

16.30-18.30

Intermezzo: John Stuart Mill / Richard Rorty

Over het belang van onderwijs, de rol van morele sentimenten en het schadebeginsel / Over het belang van gevoelige verhalen voor het streven naar solidariteit

Bespreking:

Martha Nussbaum: Politieke emoties

Het belang van het cultiveren van verbeeldingsvolle betrokkenheid en politieke emoties voor het streven naar een rechtvaardige samenleving door kunst en onderwijs 

Vrijdag 27 augustus 2021
  • 09.30-13.00

Bespreking:

Martha Nussbaum: Mogelijkheden scheppen

De ‘capability approach’ – met ‘capabilities’: elementaire, inwendige en gecombineerde en tien ‘capabilities’ als ‘drempel’ naar een menswaardig leven – als een andere theorie van rechtvaardigheid

‘In het spoor van Nussbaum’: Kate Raworth

Over de ‘duurzame ontwikkelingsdoelstellingen’ (Verenigde Naties), het sociale fundament en het ecologisch plafond als twee voorwaarden die ten grondslag liggen aan het collectieve menselijke welzijn en de  ‘donut-economie’

Gesprek

Aanmeldingen

Je kunt je aanmelden voor deze activiteit via het onderstaande formulier. Zorg dat je eerst de pagina met voorwaarden bekijkt. Na bevestiging van je aanmelding nemen wij snel contact met je op. Let op: Dit formulier kan slechts gebruikt worden voor inschrijving van één persoon. Wilt u meerdere personen inschrijven, vul het formulier dan meerdere keren in.

Soort ticket Prijs Plaatsen
Éénpersoonskamer met eigen badkamer
U verblijft in uw eigen slaapkamer met badkamer ensuite. Alle maaltijden zijn inbegrepen.
€695,00 N.V.T.
Éénpersoonskamer met gedeelde badkamer
U verblijft in uw eigen slaapkamer met een gedeelde badkamer op de gang. Alle maaltijden zijn inbegrepen.
€645,00
Gedeelde slaapkamer
U deelt de slaapkamer met een medecursist. De badkamer is ensuite of gedeeld op de gang, op basis van beschikbaarheid. Alle maaltijden zijn inbegrepen.
€595,00
Cursusdeelname
U neemt deel aan de cursus, maar verzorgt uw eigen overnachting. Maaltijden op de cursuslocatie zijn wel inbegrepen. Prijs in overleg na uw aanmelding.
€0,00